Yetiştirme
Bahçede Ekim Nöbeti Planlama
Sebzeleri yalnız adlarına göre değil ailelerine göre gruplandırın; küçük bahçenize uygulanabilir bir yer değiştirme planı kurun.
Geçen yıl domates yetişen yere bu yıl biber dikmek, sebze adını değiştirmiş olur; fakat bitki ailesini değiştirmez. Ekim nöbetinin en kolay gözden kaçan tarafı budur. Plan, yalnız “aynısını yeniden ekmeyeyim” düşüncesine değil, hangi bitkilerin akraba olduğuna ve aynı alanı nasıl kullandığınıza dayanır.
Yıllık sebze gruplarını farklı alanlara taşımak, bazı bitkilere özgü hastalık ve zararlıların birikimini azaltmaya yardımcı olabilir. Ancak her sorunu ortadan kaldıran bir güvence değildir. Toprak taşınması, ortak aletler ve yetiştirme koşulları da önemlidir. Küçük bir bahçede kusursuz bir şema kuramamak, kayıt tutmanın faydasını ortadan kaldırmaz.
Önce geçen yılın krokisini çizin
Başlamak için cetvelli bir plan gerekmez. Bahçenizi A, B, C gibi sabit alanlara ayırın. Bu adları her yıl değiştirmeyin; değişen şey alanların adı değil, içlerindeki ürün olsun. Bir yükseltilmiş yatak, bir sıra veya belirgin bir köşe kayıt birimi olabilir. Aynı alanın yarısında iki farklı ürün varsa bunu da çizimde gösterin.
Krokinin yanına geçen yılın yaz ürününü, ardından gelen sonbahar veya kış ürününü yazın. Yalnız yazı kaydederseniz aynı yere art arda gelen akraba sebzeleri gözden kaçırabilirsiniz. Örneğin lahana hasadından sonra ekilen turp, farklı görünen bir ürün olsa da aynı aile içindeki devamı temsil eder. Ürün sırasını görmek için sezon içindeki ara ekimler de kayda girmelidir.
Alışveriş listesini bitki ailelerine çevirin
| Birlikte düşünülmesi gereken örnekler | Aile |
|---|---|
| Domates, biber, patlıcan, patates | Patlıcangiller |
| Lahana, brokoli, karnabahar, turp | Turpgiller |
| Fasulye, bezelye | Baklagiller |
| Hıyar, kabak, kavun | Kabakgiller |
Bu tablo bütün sebzeleri kapsamaz. Ekmek istediğiniz diğer türlerin ailesini de doğrulayın. “Kök sebzeler” veya “yapraklılar” mutfak açısından anlaşılır gruplardır, fakat her zaman botanik akrabalığı göstermez. Havuçla turpu yalnız hasat edilen kısımları toprak altında diye aynı hastalık grubunda düşünmek yanıltıcı olabilir.
Dört alan varsa örnek plan nasıl okunur?
Dört ayrı yatağınız olduğunu varsayalım. İlk yıl A'ya domates grubunu, B'ye baklagilleri, C'ye turpgilleri, D'ye diğer planlı ürünlerinizi yerleştirdiniz. İkinci yıl bu grupları bir sonraki yatağa kaydıran bir taslak hazırlayabilirsiniz. Buradaki harfler reçete değildir; gerçek ürün listesi, yatak büyüklüğü ve ailenizin tüketimi planı değiştirecektir.
Çizdiğiniz taslağı şu sorularla sınayın: Uzun bitkiler diğer yatağı gölgede bırakıyor mu? Sırık ve destek kurulacak yerde yeterli alan var mı? Sulama hattı yeni ürün için uygun mu? “Sırası buraya geldi” diye güneş isteyen bir sebzeyi yetersiz ışıklı köşeye yerleştirmek iyi bir plan oluşturmaz. Ekim nöbetini ışık ve yer ihtiyacının üzerine körlemesine uygulamayın.
Birden fazla yıl geri dönmemek hedeflenebilir; Iowa State rehberi aynı aileyi aynı yerde yeniden yetiştirmek için üç veya dört yıllık aralık önerir. Bu, bütün hastalıkların belirli bir yıl dolunca kaybolduğu anlamına gelmez. Tanısı konmuş bir hastalık varsa gerekli ara, konukçu bitkiler ve diğer önlemler için hastalığa özel bilgi gerekir.
İki küçük yatakta neyi önceliklendirmeli?
Alan azaldıkça büyük şemalar kâğıt üzerinde kalabilir. Önce en çok yetiştirdiğiniz aileyi belirleyin. İki yatağın ikisini de her yıl domates, biber ve patlıcanla dolduruyorsanız yalnız bitkilerin yerini değiştirmek gerçek bir aile değişimi sağlamaz. O yıl daha az domates yetiştirmek veya bir yatağa başka aileden ürün ayırmak gibi tercihler gerekecektir.
Bu tercihleri açıkça yazın. “Bu yıl tüm yatağı değiştiremiyorum; ama sorun görülen köşeye aynı aileyi yeniden koymayacağım” gibi sınırlı bir karar, yapılmış gibi gösterilen karmaşık bir plandan daha kullanışlıdır. Saksıları yer değiştirmek de aynı eski harçla devam edildiğinde, bahçe toprağında aileleri farklı yataklara taşımakla eşdeğer sayılmaz.
Her yatağı aynı şekilde beslemeyin
Ekim nöbeti, gübreleme veya toprak değerlendirmesi yerine geçmez. “Fasulye vardı, artık gübreye ihtiyaç yok” gibi bir sonuç çıkarmayın. Önceki ürünün gelişimini, toprağın durumunu ve yeni bitkinin ihtiyacını birlikte değerlendirin. Kuşkonmaz gibi çok yıllık ürünleri ise yıllık sebze dönüşümünün dışında ayrı bir alanda planlayın.
Sezon sonunda üç kısa not ekleyin: Ne yetişti, nerede sorun görüldü, gelecek yıl hangi aile burada olmayacak? Fotoğraf çekiyorsanız aynı yönden bir genel görünüm alın. Sonraki ilkbaharda hatırlamaya çalışmak yerine bu kaydı açıp yeni tohum listenizle karşılaştırın. İşleyen bir nöbet planı, her yıl kullanılan ve gerçek duruma göre düzeltilen plandır.
