Yetiştirme
Fide Şaşırtma: Ne Zaman, Nasıl?
Küçük fideleri ayırırken doğru zamanı, kap seçimini ve kökleri zedelemeden taşıma sırasını belirleyin.
Aynı kaba ektiğiniz tohumlar yan yana yeşerdi. Başlangıçta sevimli görünen bu kalabalık, yapraklar birbirine değince bir karara dönüşür: Fideleri ayırmalı mı, biraz daha beklemeli mi? Şaşırtma, genç bitkiyi yetiştiği küçük alandan başka bir kaba veya yetiştirme yerine aktarmaktır. Burada ele aldığımız işlem, evde yetişen fideleri ayrı ve biraz daha geniş kaplara alma aşamasıdır.
Bu işlemle dış ortama alıştırmayı birbirine karıştırmayın. Yeni saksıya geçen fide, rüzgâra veya doğrudan güneşe otomatik olarak hazır olmaz. Bahçeye dikim öncesindeki geçişi ayrıca fideleri toprağa alıştırma rehberinde ele alıyoruz.
Takvimden önce fideye bakın
“Ekimden on gün sonra” gibi tek bir süre bütün türlere uymaz. Ekim ortamı, sıcaklık ve ışık gelişim hızını değiştirir. İlk açılan çenek yapraklardan sonra türe özgü gerçek yaprakların görünmesi, fideleri değerlendirmeye başlamak için yararlı bir işarettir. Ancak yalnız yaprak sayısıyla karar vermeyin; fide tutulabilecek kadar gelişmiş mi, kök çevresindeki harç taşınırken bir arada kalabiliyor mu, bunlara da bakın.
Kendi gözünüzü alıştırmak için bütün kabı boşaltmak yerine kenardaki bir fideyi inceleyin. Birbirine dolanan kökler ve iyice kapanan yaprak araları beklemeyi zorlaştırır. Öte yandan daha yeni açılmış fideleri sırf hepsini aynı gün bitirmek için ayırmak da gereksiz kayıp yaratabilir. Aynı ekimdeki fidelerin hepsi aynı anda hazır olmak zorunda değildir.
İşe başlamadan masayı hazırlayın
Fideyi elinize aldıktan sonra kap veya etiket aramak istemezsiniz. Drenaj deliği bulunan temiz kapları, fide yetiştirmeye uygun harcı, ince bir çubuk veya dikim kalemini ve etiketleri önceden hazırlayın. Hemen çok büyük saksıya geçmek yerine kök topuna uygun, biraz daha geniş bir kap seçin. Kapta kullanılmayan büyük harç hacminin sulamasını yönetmek daha güç olabilir.
- Çeşit adını ve ekim tarihini yeni etikete işlemden önce yazın.
- Harcı hafif nemli hazırlayın; çamur gibi sıkıştırmayın.
- Yeni kapta köklerin kıvrılmadan sığabileceği bir yer açın.
- Farklı çeşitleri tek tek bitirerek etiketlerin karışmasını önleyin.
Gövdeyi çekmeden taşıyın
İnce aracı köklerin altına yaklaştırıp fideyi çevresindeki harçla birlikte kaldırın. Yapraklarından nazikçe yönlendirin; narin gövdeyi parmaklar arasında sıkmayın. Özellikle büyüme noktasının veya gövdenin zedelenmesi, kopan tek bir yapraktan daha ağır sonuç verebilir. Birbirine dolanmış kökleri kuvvetle çekiştirmek yerine, harcı gevşeterek ayırmayı deneyin.
Fideyi açtığınız yere yerleştirip kök çevresini harçla doldurun. Kökleri sığdırmak için yukarı doğru katlamayın, harcı da sertçe bastırmayın. Genel başlangıç noktası eski yetişme derinliğidir; gövdeyi daha derine gömmeyi bütün sebzelere uygulanan bir kural saymayın. Türün dikim önerisi farklıysa onu izleyin. Kabı etiketleyin ve harcı yerleştirecek ölçüde, fideyi devirmeyen yumuşak bir akışla sulayın.
Hangi durumda ayırmak yerine seyreltmeli?
Amaç her çıkan fideyi mutlaka kurtarmak değildir. Zayıf, hasarlı veya diğerlerine iyice dolanmış fideleri zorla ayırmak, sağlam olanları da zedeleyebilir. Çok sık bir ekimde yalnız güçlü fideleri bırakmak daha yönetilebilir bir tercih olabilir. Kökleri rahatsız edilmeye duyarlı türlerde ise ekimden önce ayrı göz veya uygun doğrudan ekim yöntemi seçmek, sonradan yapılacak müdahaleyi azaltır.
Bir tepsiden yirmi fide almakla on iyi fide yetiştirmek arasındaki farkı pencere önündeki alanınız belirler. Taşıyabileceğiniz kap sayısını ve sağlayabileceğiniz ışığı hesaba katın. Yeriniz sekiz saksıya yetiyorsa otuz fideyi sıkıştırmak, başarılı görünen bir başlangıcı sonradan zorlaştırır.
İşlem bittiğinde üç şeyi izleyin
Fideleri birden sert güneşe çıkarmayın; uygun aydınlıkta, daha önceki ortamlarından keskin biçimde farklı olmayan koşullarda izleyin. Harcın nemini kontrol edin, fakat işlem yapıldı diye her gün yeniden su eklemeyin. Gübreyi de “toparlasın” düşüncesiyle gelişigüzel artırmayın. Kullanılan harcın içeriği ve fide için verilen ürün önerisi önemlidir.
İlk kaydınız basit olabilir: taşıma tarihi, kap boyu ve yaprakların duruşu. Sonraki kontrolde harcın kuruma biçimine, fidenin dikliğine ve yeni yaprak gelişimine bakın. Fide pörsüdüyse önce kök çevresinin gerçekten kuru olup olmadığını değerlendirin; ıslak kaba tekrar su doldurmak, taşıma sırasında oluşan kök hasarını düzeltmez.
